Polskie muzy od Andersa po rosyjsku

Specyficzną książkę o równie specyficznym sposobie narracji, podejmująca temat fenomenu literackiego związanego z pobytem Armii Andersa w Palestynie “Polskie muzy w Ziemi Świętej. Armia Andersa: miejsce, czas, kultura (1942-45)” autorstwa Walentiny Brio (filologa z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie) wydano w j. rosyjskim przez wspólne wydawnictwo “Gesharim publishing” w Jerozolimie i “Mosty Kultury” w Moskwie (dyrektor wydawnictwa „Gesharim/Mosty kultury” Michael Greenberg).

Książka “Польские музы на Святой Земле. Армия Андерса: место, время, культура (1942-1945)”  podejmuje próbę opisania życia literackiego skupionego wokół Armii Andersa i polskiej ludności cywilnej przybyłej wraz z armią z obszarów ZSRR. Centrum tego życia stały się ziemie ówczesnego brytyjskiego mandatu Palestyny.

“To było absolutnie szczególne zjawisko” – powiedziała PAP Brio. “Zebrali się tam tak twórczy ludzie, było wielu ludzi młodych, w których nagle obudził się pewien talent; niektórzy pisali wiersze tylko w latach wojny, a niektórzy pisali także później i zostali poetami. Było wielu intelektualistów, to była armia, która niemal składała się z inteligencji; byli (w niej) ludzie sztuki, naukowcy” – przypomniała autorka.

Podkreśliła, że w wielu przypadkach siły twórcze wyzwalała euforia, jaką odczuwali ludzie zwolnieni z radzieckich łagrów, którzy wydostali się na wolność.

Książkę otwiera krótki zarys historii Armii Andersa, co – delikatnie mówiąc – nie jest jej najmocniejszą strona. Autorka skupia się jednak na kulturze w Armii Andersa, a dokładnie na sferze literatury. Opisuje Jerozolimę lat 40. ub. wieku i stara się to robić tak jak by to, widzieli ją polscy przybysze z Armii Andersa.

W kolejnych rozdziałach analizuje wybraną poezję tworzoną przez polskich żołnierzy i cywilów oraz liczne wydawane w Palestynie polskie gazety i periodyki.

Poszczególne rozdziały poświęcone są wierszom Władysława Broniewskiego, Beaty Obertyńskiej i Jadwigi Czechowiczówny.

Zabrakło niestety wielu bardzo reprezentatywnych i znanych postaci zwiążanych z Armią Andersa i tworzoną choćby przez nią środowikiem “Kultury” czy poezji śpiewanej.

Autorka uważa, iż główne motywy tej poezji to tęsknota za domem i ojczyzną. Jej twórcy, którzy znaleźli się w egzotycznej scenerii Bliskiego Wschodu często porównują te pejzaże do ojczystych i piszą – jak Broniewski – o swej wędrówce “prościutko do Polski”.

Autorka w rozmowie z PAP zauważyła, że nawet dziś poezja ta, pisana przez ludzi młodych, budzi wzruszenie – nawet jeśli wiersze te nie były najlepsze. Były one jednak “wyrazem absolutnie szczerych uczuć w trudnym dla Polski momencie. To jest dokument ludzkiego życia; nie można ich czytać obojętnie” – powiedziała Brio.

Niejednoznaczna, a momentami kontrowersyjna prezentację książki przedstawił 27 czerwca “Memoriał” i Polski Instytut Kultury. Obok utworów Broniewskiego napisanych w Jerozolimie, zabrzmiał podczas prezentacji wiersz rosyjskiego poety Borysa Słuckiego “Tridcatki” opisujący ewakuację Armii Andersa z Krasnowodska do Iranu, który z pamięci recytowała autorka książki. Warto wspomnieć, iż Słucki w latach II wojny światowej był politrukiem w Armii Czerwonej, a po wojnie w stopniu majora pracował do 1952 r w moskiewskim radiu. Również eksponowanie poezji Broniewskiego w konfrontacji z jego biografią, może wywoływać pewien efekt dysharmonii i relatywizacji przekazu. A zabrakło tak wielu innych pisarzy, poetów, ludzi pióra… Szkoda. Co więcej ilustracją filmową prezentacji były nie tylko archiwalne kroniki filmowe, ale równeiż fragment “Popiołu i diamentu” Andrzeja Wajdy. Zabrakło choćby fragmentów “Wielkiej drogi”, czy “Generała polskich nadziei”.

(wykorzystano relację z Moskwy Anny Wróbel z PAP)

Udostępnij przez:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Kontynuując przeglądanie tej strony, domyślnie akceptujesz użycie ciasteczek tzw. cookies. więcej...

Ustawienia cookie na tej stronie są ustawione domyślnie na "zezwalaj na pliki cookie", aby dać Ci najlepszy sposób przeglądania z możliwych. Jeśli w dalszym ciągu korzystasz z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub klikając na przycisk "Akceptuję", wyrażasz na to zgodę.

Zamknij